Ouders kunnen bij drogisten en webwinkels zonder veel moeite melatonine en zogenoemde slaapgummies voor hun kinderen kopen. De nieuwe richtlijn Slaap van het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid adviseert daar terughoudend mee om te gaan. Alleen bij kinderen die structureel zeer laat in slaap vallen, kan melatonine enkele weken worden gebruikt om het slaapritme te verschuiven, onder begeleiding van een zorgprofessional.
Kinderneuroloog en somnoloog Sigrid Pillen benadrukt dat melatonine geen middel is waardoor kinderen direct in slaap vallen. "Het is niet een stofje waar je echt van gaat slapen", zegt zij. Het hormoon ondersteunt de biologische klok, maar het tijdstip van inname is belangrijk. Als een kind het middel te vroeg of te laat krijgt, kan het ritme verschuiven en kunnen de slaapproblemen toenemen.
Ook zonder melatonine zijn er veel producten verkrijgbaar. Daarin zitten bijvoorbeeld valeriaan, kamille, passiebloem of slaapmutsje. Marloes Dankers van het Instituut Verantwoord Medicijngebruik zegt dat nooit overtuigend is aangetoond dat deze stoffen de nachtrust daadwerkelijk verbeteren.
Dosering en gewenning
Veel vrij verkrijgbare producten bevatten minder dan 0,3 milligram melatonine per dagdosering. Een supplement met 0,3 milligram of meer wordt door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit hoogstwaarschijnlijk als geneesmiddel beschouwd. Die grens bepaalt niet automatisch de juridische status van elk product. Ook de werking, presentatie, het gebruik en de mogelijke risico’s spelen een rol.
Deskundigen waarschuwen daarnaast voor mentale afhankelijkheid. Kinderen kunnen het idee krijgen dat zij zonder een pilletje of drankje niet meer kunnen slapen. Minister van Volksgezondheid Hermans adviseert ouders om niet op eigen initiatief melatonine te geven en bij twijfel contact op te nemen met een arts.
Uit een enquête onder ruim 800 ouders met kinderen van 3 tot 12 jaar blijkt dat 9 procent minstens één kind heeft dat niet goed slaapt. Bij 7 procent werd de nachtrust als niet zo goed omschreven, bij 2 procent als ronduit slecht. 1 procent gebruikt slaapmiddelen via een arts, terwijl 6 procent op eigen initiatief vrij verkrijgbare middelen gebruikt.
Volgens pedagoog Krista Okma zijn vaste gewoonten meestal belangrijker dan een middel. Zij adviseert een regelmatig slaapritme, een rustige afbouw van de dag en geen schermen vlak voor bedtijd. Een nachtlampje, ontspanning zonder scherm en een donkere slaapkamer behoren tot de vaakst gebruikte oplossingen.
Ook in het weekend is het verstandig het ritme niet te sterk te verschuiven. Pillen adviseert kinderen maximaal twee uur langer te laten slapen dan normaal. Een enkele slechte nacht hoeft volgens haar niet direct een probleem te zijn, omdat het lichaam zich doorgaans vanzelf aan een nieuw ritme aanpast.
