In totaal onderzocht het UWV 1682 dossiers. Medewerkers hadden in 2025 aangegeven dat mensen met een biculturele achternaam in vergelijkbare gevallen mogelijk harder werden aangepakt. De eigen controleafdeling onderzocht daarop de dossiers.
Verschillen tussen regio’s
In Randstad Noord, met onder meer Alkmaar, Amsterdam en Utrecht, had 44 procent van de onderzochte dossiers betrekking op mensen met een biculturele achternaam. Deze groep kreeg 74 procent van alle boetes opgelegd. De onderzoeker omschreef dat als substantieel vaker.
In district Zuid, met onder meer Heerlen en Eindhoven, had 36 procent van de gecontroleerde dossiers betrekking op mensen met een biculturele achternaam. Zij kregen 71 procent van de boetes opgelegd. Bovendien betaalden zij uiteindelijk 98 procent van het totale boetebedrag. In dit district werden minder dossiers onderzocht dan in andere regio’s.
Welke dossiers precies met elkaar zijn vergeleken, is niet bekend. Het UWV benadrukt dat de controle geen wetenschappelijk onderzoek was. Aan de uitkomsten kunnen volgens de uitkeringsinstantie daarom geen harde conclusies worden verbonden. De resultaten liggen sinds december bij de Raad van Bestuur. De minister werd pas na vragen van de redactie geïnformeerd.
Meldingen over discriminatie
De uitkomsten staan niet op zichzelf. De redactie sprak met meer dan tien huidige en voormalige medewerkers van de afdeling Handhaving, onder wie leidinggevenden. Zij zeggen dat binnen de afdeling, die ongeveer zeshonderd medewerkers telt, een cultuur heerst waarin discriminerende opmerkingen en soms racisme voorkomen.
Medewerkers zeggen dat zij de afgelopen jaren herhaaldelijk signalen over discriminatie en vermoedens van etnisch profileren hebben doorgegeven, tot aan de Raad van Bestuur. Ook noemen zij harde opmerkingen en discriminerende grappen over collega’s en cliënten.
Een leidinggevende zegt dat bij gesprekken met cliënten de objectiviteit verdwijnt wanneer iemand van kleur is. Het voelt volgens deze medewerker alsof medewerkers moeten bewijzen dat een cliënt fout is.
Werkinstructie
In een interne werkinstructie voor onderzoeken naar gefingeerde dienstverbanden stond tot 2020 ‘land van herkomst’ als mogelijk risicokenmerk vermeld. Dat criterium was al langer verboden. Na 2020 werd er volgens de aangehaalde medewerkers een streep door gezet, maar bleef de aanduiding leesbaar in het document.
Bestuursvoorzitter Abdeluheb Choho noemt de uitkomsten onaanvaardbaar. Hij zegt: „Het raakt. Ik vind het onbestaanbaar. Je wil niet dat het waar is”. Choho biedt zijn excuses aan aan iedereen die binnen of buiten het UWV discriminatie of racisme heeft ervaren. Een extern onderzoek naar de werkwijze en mogelijke discriminatie binnen de organisatie loopt nog.
Advocaat Ayhan Kara van Wyck Advocaten zegt dat hij nog nooit zo’n duidelijk bewijs van discriminatie heeft gezien als bij het UWV. Hij overweegt aangifte te doen bij het Openbaar Ministerie.
