De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) wil dat het gebruik van pesticiden die pfas verspreiden zo snel mogelijk stopt. Bij toepassing op landbouwgrond kan de stof trifluorazijnzuur, kortweg TFA, vrijkomen. Die stof breekt nauwelijks af, verspreidt zich gemakkelijk en kan het diepe grondwater bereiken waaruit drinkwater wordt gewonnen.
De inspectie noemt de huidige uitstoot een groeiende bedreiging voor de water- en voedselketen. Volgens de Europese autoriteit voor chemische stoffen kan een hoge blootstelling aan TFA schadelijk zijn voor het ongeboren kind en de voortplanting beïnvloeden. In drinkwater dat uit oppervlaktewater wordt gemaakt, zitten nu al geregeld meer pfas-stoffen dan het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) adviseert.
Jaarlijks 21.000 kilo TFA
Pesticiden behoren volgens nieuwe berekeningen van de inspectie tot de belangrijkste bronnen van TFA. In 2024 werd in Nederland 465.000 kilo van deze gewasbeschermingsmiddelen verkocht. Daardoor kwam naar schatting minstens 21.000 kilo TFA vrij die niet of nauwelijks kan worden verwijderd.
Inspecteur-generaal Mattheus Wassenaar noemt snelle maatregelen noodzakelijk. Drinkwaterbedrijven kunnen TFA met de gebruikelijke zuiveringstechnieken nauwelijks uit het water halen. Als de uitstoot niet afneemt, kan het diepe grondwater over twintig jaar meer TFA bevatten dan het RIVM veilig acht.
Het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) onderzoekt momenteel 46 pfas-houdende middelen opnieuw. Die beoordeling moet in 2028 zijn afgerond. De ILT vindt dat onvoldoende, omdat ongeveer een derde van de gebruikte middelen buiten deze herbeoordeling valt.
Landbouw vreest gebrek aan vervanging
Producenten zeggen dat vervanging niet snel mogelijk is. Eric Kiers, directeur verduurzaming bij brancheorganisatie CropLife NL, zegt dat pfas in sommige middelen de opname door planten verbetert en het middel effectiever maakt. Alternatieven die nu worden ontwikkeld, kunnen volgens hem pas over twaalf jaar op de markt komen door de lange toelatingsprocedure.
Ook LTO Nederland waarschuwt voor problemen in de landbouw. Aardappeltelers hebben volgens de organisatie nog geen geschikte alternatieven om bepaalde ziekten te bestrijden, terwijl de toelating van minder belastende middelen te langzaam verloopt.
Pfas geldt wettelijk als een zeer zorgwekkende stof. Bedrijven moeten de uitstoot daarom beëindigen of zo veel mogelijk beperken. De inspectie zegt dat nog niet duidelijk is of gebruikers van pfas-houdende pesticiden de wet overtreden wanneer zij dat niet doen. Andere bronnen van TFA zijn onder meer chemiebedrijven en fluorhoudende koelmiddelen uit airconditioningsystemen.
