De kwaliteit van het Nederlandse zwemwater is de afgelopen jaren nauwelijks verbeterd. In 2024 werden in alle onderzochte zwemwateren chemische stoffen boven de geldende norm aangetroffen. Toch krijgen zwemmers daar doorgaans geen informatie over, blijkt uit onderzoek van Natuur & Milieu en het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW).
De onderzoekers bekeken watermonsters van 205 officiële zwemwateren en 57 stedelijke zwemlocaties. In totaal werden 122 stoffen onderzocht. Bij 35 daarvan werden normoverschrijdingen vastgesteld. Tien jaar eerder voldeed nog 22 procent van de onderzochte wateren aan de chemische kwaliteitsnormen.
Vooral gekeken naar bacteriën en blauwalgen
Op officiële zwemlocaties wordt vooral gecontroleerd op bacteriën zoals E. coli en op blauwalg. Die metingen brengen vooral acute gezondheidsrisico’s in beeld. Een locatie kan daardoor een positieve beoordeling krijgen, terwijl er tegelijk te veel bestrijdingsmiddelen, PFAS, metalen of andere chemische stoffen in het water zitten.
Imidacloprid, een bestrijdingsmiddel dat onder meer in vlooienbanden voor honden zit, werd opvallend vaak gevonden. In landelijke gebieden komen volgens onderzoeker Koenraad Backers van Natuur & Milieu vaker landbouwbestrijdingsmiddelen voor. In stedelijke gebieden spelen verkeer en industrie een grotere rol. Ook medicijnresten en PFAS komen via afvalwater in het oppervlaktewater terecht.
Sommige stoffen zijn al jaren verboden, maar blijven aanwezig omdat ze nauwelijks worden afgebroken. Voorbeelden zijn PFAS en bepaalde stoffen die vrijkomen bij verbranding. Andere verontreinigingen zijn afkomstig van industriële lozingen, scheepvaart of landbouw. De onderzoekers vinden dat per locatie gerichter moet worden onderzocht waar de vervuiling vandaan komt.
Gezondheidsrisico niet vastgesteld
De aanwezigheid van chemische stoffen betekent niet automatisch dat zwemmers direct ziek worden. Wel kunnen mensen stoffen binnenkrijgen die op langere termijn schadelijk kunnen zijn. Die worden onder meer in verband gebracht met kanker, aantasting van het immuunsysteem en verstoring van de hormoonhuishouding. Hoe groot het risico voor zwemmers precies is, konden de onderzoekers niet vaststellen. Dat hangt onder meer af van de hoeveelheid en de duur van de blootstelling.
Volgens Backers worden chemische stoffen wel gemeten, maar is de overheid niet verplicht om de resultaten aan zwemmers te melden. Wel moeten de stoffen volgens de Europese Kaderrichtlijn Water onder de vastgestelde normen blijven. “We weten waar het zit, maar krijgen het organisatorisch niet voor elkaar om het op orde te krijgen”, zegt Backers.
De onderzoekers willen dat chemische vervuiling structureel wordt meegenomen in de beoordeling van zwemwater. Ook pleiten ze voor strengere vergunningen voor lozingen en betere informatie op zwemwater.nl, waar tot 1 oktober adviezen over officiële zwemlocaties staan.
