Een nieuw surveillancesysteem kan draadloze signalen van telefoons, smartwatches en andere apparaten koppelen aan kentekens, tijdstippen en locaties. Het systeem, SignalTrace van beveiligingsbedrijf Leonardo, is bedoeld voor gebruik naast automatische kentekenregistratie. Leonardo zegt dat de technologie terugkerende groepen apparaten kan herkennen die zich geregeld samen verplaatsen.
De sensoren leggen signalen vast die apparaten zelf uitzenden, bijvoorbeeld via Bluetooth of radiofrequentie-identificatie. De software maakt daar elektronische kenmerken van. Als dezelfde kenmerken vaker naast een bepaald voertuig worden geregistreerd, kunnen ze aan dat voertuig worden verbonden. Een onderzoeker kan die combinatie later doorzoeken, ook als het kenteken van een gezocht voertuig nog onbekend is.
Van anoniem signaal naar mogelijke identiteit
Een telefoonsignaal bevat op zichzelf geen naam. Toch kan het volgens de beschreven werking alsnog naar een persoon leiden. Een apparaat dat herhaaldelijk wordt waargenomen bij een auto die op naam van iemand staat, bij diens woning of naast een al bekende verdachte, kan een nieuwe aanwijzing in een onderzoek worden.
Leonardo benadrukt dat SignalTrace geen mensen identificeert, maar alleen elektronische kenmerken verzamelt. De onderneming stelt dat aanvullend regulier recherchewerk nodig is om een identiteit vast te stellen. De waarde van het systeem ligt juist in het opnieuw herkennen van een apparaat en het combineren van die informatie met kentekenregistraties en andere onderzoeksgegevens.
Dat brengt privacyrisico's met zich mee. Een apparaat kan door iemand anders worden gebruikt, in een auto zijn achtergelaten of toebehoren aan iemand die toevallig in de buurt stond. Ook zegt een terugkerende combinatie van apparaten niet waarom mensen samen reizen. Het kan gaan om collega's of familieleden, maar ook om passagiers of mensen die toevallig bij dezelfde bijeenkomst aanwezig waren.
Onderzoek naar locatiegegevens laat zien dat herhaalde patronen snel onderscheidend kunnen worden. In een studie met gegevens van 1,5 miljoen mensen konden vier combinaties van tijd en plaats 95 procent van de deelnemers uniek maken. Dat onderzoek ging niet specifiek over SignalTrace, maar illustreert hoe anonieme bewegingsgegevens alsnog naar individuen kunnen wijzen.
Het systeem wordt al getest en aangeboden, maar is nog geen breed ingeburgerde politietoepassing. In de Verenigde Staten zouden meerdere apparaten in Oxon Hill, Maryland, zijn geplaatst. Een voorganger van de technologie staat daarnaast op een officiële prijslijst van de staat New York.
De Amerikaanse hoogste rechter heeft eerder geoordeeld dat langdurige telefoonlocatiegegevens onder bepaalde omstandigheden privacybescherming genieten. Of die bescherming ook geldt voor draadloze signalen die sensoren langs de weg oppikken, is niet vastgesteld. SignalTrace kan daardoor nieuwe juridische vragen oproepen over de grens tussen verkeerscontrole, opsporing en massasurveillance.
