Inwoners van Moskou staan steeds vaker bloot aan digitale controle door de Russische overheid. In de stad hangen naar schatting 300 duizend beveiligingscamera’s, waarvan veel systemen voor gezichtsherkenning gebruiken. Ook betalingen met een gezichtsscan of vingerafdruk zijn er gangbaar.
De technologie maakt het mogelijk om mensen op straat te volgen en transacties aan hun identiteit te koppelen. Correspondent Olaf Koens zegt dat Rusland hiermee verder is dan veel andere Europese landen. Volgens hem gebruikt de overheid de systemen niet alleen voor gemak, maar ook om toezicht op de bevolking uit te breiden.
Camera’s en een Russische super-app
Met de verzamelde gegevens kan de overheid volgens Koens nagaan waar mensen komen, hoe het maatschappelijk sentiment verandert en hoe de economie ervoor staat. In de oorlog tegen Oekraïne worden de systemen bovendien gebruikt om mogelijke tegenstanders, spionnen en critici van het regime op te sporen. Het Kremlin beheert de verzamelde informatie.
Een voorbeeld van de toenemende digitale controle is MAX. Deze Russische super-app combineert berichten, internetbankieren en contact met overheidsdiensten. Sinds september 2025 staat de app vooraf geïnstalleerd op smartphones die in Rusland worden verkocht. Tientallen miljoenen Russen krijgen daardoor met het platform te maken.
Ambtenaren, werknemers in de publieke sector, studenten, docenten en schoolkinderen hebben druk ervaren om hun communicatie naar MAX te verplaatsen. Ouders kunnen er bijvoorbeeld schoolresultaten van hun kinderen bekijken. Onderzoek wijst erop dat de app op de achtergrond schermafbeeldingen kan maken. Berichten zijn niet versleuteld, waardoor het bedrijf achter MAX ze kan inzien. Dat bedrijf heeft nauwe banden met het Kremlin.
Ontwijken wordt steeds moeilijker
Sommige Russen proberen de controles te ontlopen. De 28-jarige fotograaf Vlad vermijdt de metro uit angst dat camera’s hem herkennen. Hij kreeg in maart een oproep om zich te melden bij een militair rekruteringskantoor en mag het land niet verlaten zolang hij dat niet doet.
De uitgebreide surveillance speelt ook een rol rond de parlementsverkiezingen. Miljoenen Russen zullen naar verwachting online stemmen. Van vrije verkiezingen is volgens critici geen sprake. Jabloko, de enige partij die openlijk voor vrede pleit, werd vorige maand uitgesloten van deelname.
