De opkomst van AI verandert de arbeidsmarkt, maar een vast recept om een loopbaan toekomstbestendig te maken bestaat niet. Dat zegt Marjolein ten Hoonte, directeur Arbeidsmarkt bij Randstad Groep Nederland en ambassadeur van Digitaal Talent Nederland. Zij waarschuwt dat voorspellingen over vaardigheden snel achterhaald kunnen raken.
Onderzoek wijst er wel op dat vooral beginnende werknemers gevolgen merken. Analyses van loonstroken in de Verenigde Staten door econoom Erik Brynjolfsson en collega’s van Stanford University laten zien dat jonge werknemers terrein verliezen in beroepen die sterk door AI worden beïnvloed. Bij meer ervaren collega's in dezelfde functies is dat effect nog niet zichtbaar.
Kennis alleen is minder onderscheidend
Volgens Ten Hoonte wordt basiskennis minder onderscheidend als chatbots informatie uit boeken, handleidingen en cursussen direct kunnen leveren. Juist ervaring, timing en het vermogen te herkennen wanneer informatie onjuist of onvolledig is, worden daardoor belangrijker. "Wat is waar, wat niet? Dat vraagt inschattingsvermogen", zegt zij over het gebruik van AI bij wetenschappelijk werk.
Ook vacatures laten die verschuiving zien. PwC onderzocht voor de AI Jobs Barometer 2026 meer dan een miljard vacatureteksten in 27 landen. Banen waarin werknemers met AI moeten kunnen werken, leveren gemiddeld meer op dan vergelijkbare functies zonder die eis. In AI-gevoelige startersfuncties wordt zeven keer vaker gevraagd om eigenschappen als leiderschap en strategisch denken.
Die vraag beperkt zich niet tot technische beroepen. Verpleegkundigen moeten AI-adviezen kunnen wegen, juristen moeten machineteksten beoordelen en docenten moeten verantwoord met AI in de klas werken. Het gaat daarbij vooral om verantwoordelijkheid nemen voor beslissingen die een systeem niet zelfstandig kan nemen.
Startersfuncties staan onder druk
De afname van instapbanen kan het lastiger maken om die ervaring op te bouwen. In de Nederlandse beroepen die het gevoeligst zijn voor AI nam het aantal startersvacatures met bijna een kwart af, berekenden onderzoekers van RaboResearch. Ten Hoonte noemt dat zorgelijk, omdat bedrijven zonder instroom van nieuwe medewerkers hun eigen talentontwikkeling ondermijnen.
Een rechtstreeks verband met AI is niet overal vast te stellen. De snelle verspreiding van ChatGPT viel samen met fors hogere rentes, waardoor werkgevers minder vaak nieuw personeel aannemen. Econoom Femke Cnossen zag bij de meeste recent afgestudeerden nog geen aantoonbaar effect van AI op de werkgelegenheid, behalve in enkele sectoren.
Werk met een sterke fysieke of persoonlijke component blijft voorlopig relatief minder geraakt. In onder meer zorg, onderwijs, techniek en bouw bestaan juist groeiende personeelstekorten. Ten Hoonte adviseert mensen niet alleen nieuwe AI-tools te leren gebruiken, maar ook vaardigheden als probleemoplossend denken te ontwikkelen en kennis met collega's te delen.
