Een kringloopwinkel in Dongen heeft een opvallend beeld ontvangen dat verwijst naar de geschiedenis van apotheken. Het gaat om een gaper, een traditioneel gevelbeeld met een wijd open mond en vaak een uitgestoken tong. Parels en Prul wil het object waarschijnlijk een plek in de winkel geven.
De gaper is gemaakt van gietsteen en is daarmee geen oorspronkelijk exemplaar. Originele gapers werden van hout vervaardigd. Op de onderkant staat de inscriptie John '84, wat erop wijst dat het beeld in 1984 is gemaakt.
Stijn Rompa van Parels en Prul schat de waarde op 75 euro. Het beeld is volgens hem in uitstekende staat, ongeveer 40 centimeter hoog en weegt naar schatting 10 kilo.
Uithangbord voor apotheken
Gaperbeelden ontstonden in de zestiende eeuw, toen straatnamen en huisnummers nog niet gebruikelijk waren. Winkels en huizen waren herkenbaar aan een beeld of ander teken aan de gevel. Gapers hingen specifiek bij apotheken en drogisterijen.
De open mond en uitgestoken tong hadden een medische betekenis. Ze verwezen naar het innemen van geneesmiddelen en naar medisch onderzoek, waarbij patiënten hun mond moesten openen. Sommige gapers zijn afgebeeld met een pil op de tong.
De naam gaper komt van het werkwoord aangapen. Apothekers bereidden vroeger geregeld medicijnen buiten hun zaak, wat nieuwsgierige omstanders trok. Het gevelbeeld moest zulke voorbijgangers een spiegel voorhouden: zij stonden te kijken zonder iets te kopen.
Nederlands gevelbeeld
Veel gapers hebben het uiterlijk van een man met bijvoorbeeld een tulband. Dat uiterlijk verwees naar oosterse en Afrikaanse landen, waar kruiden en specerijen voor medicijnen vandaan kwamen. Ondanks die vormgeving is de gaper een Nederlands gevelbeeld.
In vroegere eeuwen gebruikten apothekers ook exotisch uitziende assistenten bij demonstraties op markten. Zij moesten de herkomst en betrouwbaarheid van geneesmiddelen benadrukken, in een tijd waarin kwakzalvers onbetrouwbare middelen verkochten. De assistent speelde daarbij soms een patiënt die na het innemen van een middel direct genas.
Rompa noemt de vondst bijzonder door de geschiedenis die achter het beeld schuilgaat. Hij wil de replica daarom vermoedelijk niet direct verkopen.
