De Verenigde Naties trekken hun vredesmacht Minurso terug uit de Westelijke Sahara. De troepen en het materieel worden de komende weken teruggebracht naar de landen die aan de missie deelnamen. Daarmee komt na 35 jaar een einde aan de VN-operatie in het gebied.
De missie kan niet worden verlengd nadat Rusland vrijdag zijn veto uitsprak over een Amerikaans voorstel. De Veiligheidsraad stemde eerder een Russisch tegenvoorstel weg. Dat voorstel hield de bestaande naam en opdracht van de missie in stand en wilde het plan voor een referendum over de toekomst van de Westelijke Sahara opnieuw op de onderhandelingstafel leggen.
Strijd tussen Marokko en Polisario
De Westelijke Sahara ligt aan de Atlantische kust en is rijk aan fosfaat. Marokko, dat het grootste deel van het gebied controleert, beschouwt het als onderdeel van het koninkrijk. Onafhankelijkheidsbeweging Polisario wil juist een eigen staat en heeft de steun van buurland Algerije. De beweging beheerst gebieden ten oosten van een Marokkaanse militaire zandwal.
De strijd duurt al sinds 1975. In 1991 richtten de Verenigde Naties Minurso op om toezicht te houden op het staakt-het-vuren en de voorbereiding van een referendum. In dat referendum zouden inwoners kunnen kiezen voor onafhankelijkheid of aansluiting bij Marokko. Het referendum is er nooit gekomen, onder meer omdat Marokko en Polisario het niet eens werden over de kiesgerechtigden. Marokko verzette zich later ook tegen onafhankelijkheid als keuzemogelijkheid.
Sinds 2020 is het staakt-het-vuren verbroken. Er zijn sindsdien kleinschalige confrontaties geweest. Minurso registreerde die incidenten, maar met het vertrek van de missie verdwijnt ook de onafhankelijke waarnemer ter plaatse.
Onderhandelingen gaan door
De Amerikaanse resolutie stelde een nieuwe rol voor de VN-missie voor. Ook zou de verwijzing naar het referendum uit de naam verdwijnen, waardoor Minurso Minuso zou gaan heten. Marokko presenteerde in 2007 een plan voor zelfbestuur, waarbij de Westelijke Sahara onderdeel van Marokko zou blijven. De Verenigde Staten, Frankrijk en Spanje steunen dat plan inmiddels.
VN-secretaris-generaal António Guterres heeft gezegd dat de vredesonderhandelingen doorgaan. VN-gezant Staffan de Mistura blijft de gesprekken tussen Marokko en Polisario leiden. Guterres riep beide partijen op het staakt-het-vuren te respecteren en waarschuwde dat het geweld kan toenemen na het vertrek van de VN-troepen.
Marokkaans minister van Buitenlandse Zaken Nasser Bourita zei dat zijn land de terugtrekking zal ondersteunen en zich aan het staakt-het-vuren houdt. Marokko wil alleen onderhandelen op basis van het autonomieplan. Polisario uitte zorgen over de gevolgen van het vertrek en bedankte Rusland voor de steun aan het zelfbeschikkingsrecht van de Sahrawi-bevolking.
