De Golfstroom kan instabiel worden en uiteindelijk stilvallen als de aarde snel opwarmt. Dat blijkt uit een nieuwe studie van Nederlandse klimaatwetenschappers. Het risico hangt niet samen met het bereiken van één specifieke temperatuur, maar vooral met de snelheid waarmee broeikasgassen in de atmosfeer terechtkomen.
De Golfstroom maakt deel uit van de Atlantic Meridional Overturning Circulation, de AMOC. Dit systeem voert warm en zout oppervlaktewater vanuit de tropen naar het noorden. Daardoor heeft Nederland een milder klimaat dan gebieden in Canada die op ongeveer dezelfde breedtegraad liggen.
Geen vaste temperatuurgrens
In een eerder onderzoek concludeerden deels dezelfde wetenschappers dat een kantelpunt mogelijk al rond 2060 wordt bereikt. Daarbij werd een opwarming van 2,5 graden genoemd als mogelijke grens. De nieuwe studie laat zien dat die temperatuur op zichzelf niet doorslaggevend is.
"Dat het bij 2,5 graden al kan gebeuren, is toeval", zegt onderzoeker René van Westen. "De instorting gebeurt eerder door de snelheid van de opwarming dan door het bereiken van een specifieke temperatuur."
Bij een snelle uitstoot van broeikasgassen heeft de oceaan volgens de onderzoekers minder tijd om zich aan te passen. De bovenste laag van de oceaan warmt sneller op dan het diepe water, waardoor de circulatie uit balans kan raken. In de klimaatmodellen kon de AMOC bij een snel opwarmend klimaat al bij 2 graden stilvallen. Bij een langzamer tempo bleef de stroming in theorie stabiel tot 5,5 graden opwarming.
De aarde warmt momenteel met ongeveer 0,3 graden per decennium op. Dat ligt in de buurt van het tempo waarbij de AMOC in de modellen instabiel werd. Wetenschappers benadrukken wel dat er nog onzekerheid bestaat over de toekomstige ontwikkeling van de oceaanstroming.
Grote gevolgen voor Nederland
Als de AMOC sterk vertraagt of stilvalt, blijft meer warm water in de tropen. Nederland kan daardoor een kouder en droger klimaat krijgen. Ook neemt het risico op zeespiegelstijging en stormvloeden toe. In de tropen kunnen neerslaggebieden verschuiven, waardoor sommige gebieden droger worden en andere juist natter.
Oceanograaf Femke de Jong van het NIOZ noemt de uitkomsten belangrijk. "Je kunt niet zeggen dat je onder een bepaalde temperatuur geen risico hebt op het stilvallen van de AMOC."
Volgens De Jong kunnen de gevolgen honderden jaren aanhouden, zelfs als de CO2-concentratie terugkeert naar het niveau van vóór de Industriële Revolutie. De onderzoekers pleiten daarom voor verder onderzoek en voortdurende metingen. Beleidsmakers moeten zich voorbereiden op mogelijke klimaatveranderingen, maar het voorkomen van een stilval blijft volgens hen de beste aanpak.
