De militaire dienstplicht voor ultraorthodoxe joodse mannen wordt een belangrijk thema bij de Israëlische verkiezingen eind oktober. Verschillende oppositieleiders willen dat de vrijstelling voor religieuze studenten verdwijnt en dat de dienstplicht voor alle burgers geldt. Binnen de ultraorthodoxe gemeenschap blijft daar veel weerstand tegen bestaan.
De 29-jarige Chilik Rosenberg heeft nooit in het leger gediend. Hij zegt dat het bestuderen van de Thora voor hem een belangrijkere bijdrage aan de verdediging van Israël vormt dan militaire dienst. "Als je de hele dag de heilige teksten bestudeert, dan is dat het allerbelangrijkste wat je op dat moment kunt doen", zegt hij.
Rosenberg studeerde aan een jesjiva, een religieuze school waar mannen zich bezighouden met de Thora en de Talmoed. In de school zitten honderden mannen in zwarte pakken en witte overhemden. Hoewel vrijwel iedereen daar volgens de wet dienstplichtig is, worden gesprekken over de kwestie er liever vermeden.
Vrijstelling onder druk
Bij de oprichting van Israël in 1948 kregen enkele honderden religieuze studenten vrijstelling van militaire dienst. Die afspraak tussen premier David Ben-Gurion en de ultraorthodoxe gemeenschap is in de loop der jaren sterk uitgebreid. Inmiddels gaat het om tienduizenden mannen. Naar verwachting maakt in 2050 bijna een op de vier Israëliërs deel uit van de ultraorthodoxe gemeenschap.
Het Israëlische Hooggerechtshof oordeelde in 2024 unaniem dat er geen wettelijke grond meer is om studenten aan jesjiva's automatisch vrij te stellen. De staat moest hen daarom oproepen. Toch meldt slechts een klein deel van de dienstplichtige ultraorthodoxe mannen zich. Bij demonstraties tegen de oproepen worden wegen geblokkeerd en ontstaan geregeld confrontaties met de politie.
De kwestie zet ook de regeringscoalitie onder druk. Premier Benjamin Netanyahu is afhankelijk van ultraorthodoxe partijen om zijn meerderheid te behouden. In ruil voor hun steun werden onlangs maatregelen aangenomen die de belangen van die gemeenschap dienen. Zo werd de arrestatie van ultraorthodoxe mannen die de dienstplicht ontwijken tijdelijk stilgelegd. Het Hooggerechtshof moet zich nog over die maatregel buigen.
Oppositie kiest voor gelijke regels
Gadi Eisenkot, de belangrijkste uitdager van Netanyahu in recente peilingen, zegt dat er een voorstel klaarligt voor militaire, nationale en burgerdienst voor alle Israëliërs. Ook kandidaat-premier Naftali Bennett heeft verklaard dat onder een regering onder zijn leiding iedereen wordt gemobiliseerd, "zonder vrijstellingen en zonder trucjes".
Rosenberg verwacht niet dat de plannen van de oppositie daadwerkelijk worden uitgevoerd. "Iedereen weet dat het onmogelijk is om de volledige ultraorthodoxe gemeenschap dienstplichtig te maken", zegt hij. Volgens hem zullen politici uiteindelijk opnieuw een compromis zoeken om aan de macht te blijven.
