Nederlandse supermarkten kunnen bij een grote crisissituatie snel in de problemen komen. Bij stroomuitval, extreem weer, overstromingen of een oorlog kan de bevoorrading worden verstoord en kunnen schappen binnen korte tijd leeg raken. Dat komt doordat het voedselsysteem sterk is ingericht op efficiëntie en snelheid.
Supermarkten hebben doorgaans maar beperkte voorraden. Versproducten zijn gemiddeld ongeveer drie dagen beschikbaar, terwijl houdbare producten meestal voor ongeveer een week op voorraad zijn. In sommige gevallen is dat minder, bijvoorbeeld wanneer goederen in grote hoeveelheden rechtstreeks vanuit distributiecentra naar winkels worden gebracht.
Bevoorrading volgens just-in-time-principe
Winkels worden gemiddeld twee tot drie keer per dag bevoorraad. Hoe vaak dat gebeurt, hangt onder meer af van de locatie van de supermarkt en de beschikbare opslagruimte. Door voorraden klein te houden, blijven producten vers, zijn opslagkosten lager en wordt verspilling beperkt. Die werkwijze helpt ook om boodschappen betaalbaar te houden.
Het Instituut Clingendael waarschuwt dat deze aanpak kwetsbaar is wanneer transport, distributie of energievoorziening uitvalt. "Het hele systeem is extreem efficiënt ingericht. Misschien wel iets te efficiënt. Want bij een crisissituatie kom je dan al vrij snel in de problemen", zegt onderzoeker Van Schaik.
Er is nog geen algemeen beleid voor de omvang van voedselvoorraden bij supermarkten. Ook is niet overal duidelijk of winkels bereikbaar blijven wanneer bijvoorbeeld een overstroming een gebied treft. Clingendael stelt dat consumenten er daarom verstandig aan doen om zelf voedselvoorraden in huis te hebben.
Overheid en sector werken aan crisisplan
De supermarktbranche brengt inmiddels samen met de overheid in kaart hoe winkels tijdens noodsituaties kunnen blijven functioneren. Staatssecretaris Silvio Erkens van Voedselzekerheid werkt aan een crisisplan en laat onderzoek doen naar de grootste risico's. Hij wil gerichte maatregelen nemen, omdat brede verplichtingen volgens hem kunnen leiden tot hogere boodschappenprijzen.
Het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel, de branchevereniging van supermarkten, zegt dat de sector lessen heeft getrokken uit de coronapandemie, de oorlog in Oekraïne en verstoringen van de drinkwatervoorziening. Ook kleinere incidenten kunnen bedrijven ertoe aanzetten extra voorraad aan te leggen.
De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid waarschuwde eerder voor toenemende risico's voor vitale infrastructuur, zoals elektriciteit, internet, drinkwater en betalingsverkeer. Geopolitieke spanningen, sabotage, klimaatverandering en computerstoringen kunnen volgens de organisatie leiden tot uitval met grote gevolgen voor de samenleving.
In Estland leggen supermarkten al strategische voorraden aan en beschikken winkels vaker over noodstroom. Nederland onderzoekt nog welke maatregelen nodig zijn om de beschikbaarheid van voedsel tijdens een crisis beter te waarborgen.
