Rottumeroog verandert voortdurend onder invloed van wind en water. Aan de westkant verdwijnt zand, terwijl aan de oostkant nieuw zand aanspoelt. Daardoor is het eiland sinds 1916 ongeveer drie kilometer naar het zuidoosten opgeschoven.
Rijkswaterstaat besloot in 1991 om de natuurlijke ontwikkeling van Rottumeroog niet langer actief tegen te houden. Sindsdien zijn er geen maatregelen meer om de kustlijn te versterken of het eiland op zijn plaats te houden. Alleen zwerfvuil mag worden verwijderd.
Van groot eilandcomplex naar kleiner eiland
Het huidige Rottumeroog ligt veel oostelijker dan het Rottum uit de zestiende eeuw. De voorloper van het eiland lag ongeveer op de plek waar nu Rottumerplaat ligt en was toen 9 tot 10 kilometer lang. Oude kaarten laten daardoor niet zien waar de kust tegenwoordig ligt.
Rond 1930 besloeg het Rottum-complex ongeveer 850 hectare. Het huidige Rottumeroog is ongeveer 250 hectare groot, oftewel 2,5 vierkante kilometer. Die cijfers laten zien dat het gebied sterk is veranderd, maar maken geen exacte berekening mogelijk van het oppervlakteverlies van Rottumeroog zelf.
Rottumeroog hoort bij de provincie Groningen en de gemeente Het Hogeland. Het eiland is onbewoond sinds 1965, toen Jan Toxopeus, de laatste vaste bewoner en voogd, met pensioen ging. Zijn zoon Hendrik Toxopeus bezette het eiland in 1991 uit protest tegen het besluit om de natuurlijke processen hun gang te laten gaan.
Stormen veranderen vooral de vorm
Na zware stormen in de winter van 2015 ontstond opnieuw bezorgdheid dat Rottumeroog zou verdwijnen. Onderzoek van Deltares, gebaseerd op 30 jaar aan metingen, wees op een ander beeld. Het eiland verandert vooral van vorm en schuift langzaam naar het zuiden, terwijl het voorlopig blijft bestaan.
Rijkswaterstaat voert ook op Rottumerplaat en Zuiderduin geen actief kustbeheer uit. Het beheerplan voor Rottumeroog en Rottumerplaat werd vanaf 2002 beperkt tot het opruimen van afval. Op 1 januari 2024 nam Rijkswaterstaat het natuurbeheer van beide eilanden over van Staatsbosbeheer.
Die verantwoordelijkheid betekent niet dat Rijkswaterstaat de kustlijn vastlegt. Wind en water blijven het zand verplaatsen en bepalen daarmee de vorm en ligging van de eilanden. Het natuurbeheer gaat samen met het bewust niet ingrijpen in die natuurlijke ontwikkeling.
