Uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) blijkt dat een aanzienlijke minderheid van de Nederlanders zich achtergesteld voelt. Vooral op het gebied van wonen en politieke vertegenwoordiging ervaren mensen dat groepen zoals zijzelf worden benadeeld. Dat geldt relatief vaak voor mensen met een mbo-opleiding.
Dertig procent van de ondervraagden ervaart achterstelling op de woningmarkt. Voor 28 procent geldt dat voor de vertegenwoordiging in de politiek. Mbo-opgeleiden met en zonder migratieachtergrond noemen onder meer de voorrang voor statushouders bij sociale huurwoningen. Zij vinden dat politici te veel aandacht en belastinggeld besteden aan nieuwkomers en te weinig aan de eigen bevolking.
Mbo-opgeleiden zonder migratieachtergrond ervaren daarnaast dat invloedrijke groepen en instituties nieuwkomers voortrekken. In gesprekken noemen zij ook veranderingen rond tradities en taal, zoals de discussie over Zwarte Piet en de naamswijziging van negerzoenen naar chocoladezoenen.
Minder grip en erkenning
Universitair opgeleiden kijken volgens het SCP op veel punten vanuit een andere maatschappelijke werkelijkheid. Zij beschouwen culturele diversiteit vaker als een verrijking en voelen zich doorgaans beter vertegenwoordigd door politieke instellingen.
Kristof Jacobs, universitair hoofddocent empirische politicologie aan de Radboud Universiteit, zegt dat praktisch opgeleiden vaak uit een minder gunstige sociaaleconomische omgeving komen. Daardoor hebben zij minder mogelijkheden en grip op hun leven. "Als je een mbo-opleiding hebt gevolgd, heb je vaak minder opties", zegt Jacobs.
Het SCP wijst erop dat mensen die zich achtergesteld voelen vaker te maken hebben met een lager inkomen, een kleiner netwerk, een minder goede gezondheid en een ongunstige positie op de woningmarkt. Het gevoel van achterstelling komt daardoor deels overeen met hun feitelijke maatschappelijke positie.
Kjell Noordzij, universitair docent politieke sociologie aan de Erasmus Universiteit, wijst daarnaast op een gebrek aan erkenning. Praktisch opgeleiden vinden volgens hem dat politici te ver van hun leefwereld afstaan. Theoretisch opgeleiden zijn bovendien oververtegenwoordigd in de Tweede Kamer en andere politieke instellingen.
Mensen die zich achtergesteld voelen, stemmen bovengemiddeld vaak op de PVV en FVD of gaan niet naar de stembus. Noordzij zegt dat rechtse partijen de afstand tot praktisch opgeleiden soms beter verkleinen door direct te communiceren en meer aandacht te hebben voor hun opvattingen.
Het SCP adviseert het kabinet om keuzes over de verdeling van schaarse middelen beter uit te leggen. De deskundigen benadrukken daarnaast het belang van meer politieke vertegenwoordiging en waardering voor praktisch opgeleiden. Meer mbo-opgeleiden op kieslijsten kan volgens Jacobs bijdragen aan een kleinere afstand tussen politiek en samenleving.
