Leerlingen in groep 8 krijgen niet alleen een schooladvies op basis van hun eigen prestaties. Ook hun positie ten opzichte van klasgenoten weegt mee, blijkt uit onderzoek van de Erasmus School of Economics. Wie tot de best presterende leerlingen in de klas behoort, heeft vaker kans op een vwo-advies, terwijl leerlingen die relatief laag scoren eerder een vmbo-advies krijgen.
Dat effect is zichtbaar wanneer leerlingen dezelfde gemeten scores hebben. Onderzoeker Max Coveney, universitair docent aan de Erasmus School of Economics, zegt: "Zelfs als de gemeten scores precies hetzelfde zijn." Waarom leerkrachten de prestaties binnen een klas meewegen, is nog niet onderzocht.
Coveney benadrukt dat leerkrachten zich bewust moeten zijn van deze invloed. "Natuurlijk zou ik niet willen dat docenten de ranglijst in de klas gebruiken bij het geven van een schooladvies, maar dat ze zich ervan bewust zijn, is al een grote stap."
Ervaren docenten sterker beïnvloed
Voor het onderzoek zijn gegevens bekeken van ongeveer 460.000 leerlingen uit circa 200.000 gezinnen en meer dan 5.200 basisscholen. De gegevens beslaan de periode van 2006 tot en met 2021 en bevatten onder meer Cito-scores, adviezen van leerkrachten, gezinssituaties en latere schoolloopbanen.
De studie wijst uit dat oudere en meer ervaren docenten zich sterker laten beïnvloeden door het gemiddelde niveau van een klas. Volgens Coveney is dat een factor waar leerlingen zelf geen invloed op hebben. "Het is zelfs onafhankelijk van hun absolute Cito-score, maar toch bepalend in het schooltraject."
Eerder onderzoek liet al zien dat leerlingen die relatief goed presteren binnen hun klas later vaak betere resultaten behalen in het voortgezet onderwijs. Een mogelijke verklaring is dat zij meer zelfvertrouwen ontwikkelen.
Brede brugklas kan uitstel bieden
In groep 8 ontvangen leerlingen eerst een voorlopig advies en maken zij daarna de doorstroomtoets. Sinds schooljaar 2023/2024 moeten scholen het advies opnieuw beoordelen als een leerling op die toets beter presteert. Een hoger toetsresultaat moet leiden tot een opwaartse bijstelling van het definitieve advies.
De Onderwijsinspectie ziet vooral voor leerlingen bij wie twijfel bestaat tussen vmbo-tl en havo voordelen in een brede brugklas. Daar volgen leerlingen met verschillende adviezen samen onderwijs en wordt de keuze voor een niveau later gemaakt. Coveney pleit eveneens voor een later moment om de onderwijsrichting vast te stellen.
