Gemeenten en provincies moeten al vóór de bouw van nieuwe projecten beoordelen of daarvoor voldoende ruimte op het stroomnet beschikbaar is. Als dat niet zo is, moeten zij vooraf bepalen welke plannen voorrang krijgen. Dat adviseert de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB).
De raad onderzocht de rol van de politiek bij de verdeling van schaarse netcapaciteit. Aanleiding was een aangenomen motie van Kamerleden Pieter Grinwis (ChristenUnie) en Henk Jumelet (CDA), die wilden weten hoeveel invloed overheden hebben op de volgorde waarin projecten een aansluiting krijgen.
Onafhankelijke beslissing over aansluitingen
Gemeenten, provincies en het Rijk mogen niet zelf besluiten welk project voorrang krijgt op het stroomnet. Europese regels schrijven voor dat een onafhankelijke organisatie daarover beslist. In Nederland is dat de Autoriteit Consument en Markt (ACM).
Een gemeente kan daardoor niet bepalen dat bijvoorbeeld een ziekenhuis eerder wordt aangesloten dan een datacenter of een nieuwbouwproject. Ook de provincie Utrecht heeft geen directe zeggenschap over die verdeling.
Dat betekent volgens de ROB niet dat lokale en regionale overheden geen keuzes kunnen maken. Zij moeten volgens de raad al bij het opstellen van plannen bekijken of er voldoende netcapaciteit is of kan worden vrijgemaakt. Als dat niet lukt, moeten bestuurders bepalen welke ontwikkelingen wel en niet doorgaan.
Netcongestie in de hele provincie Utrecht
De ROB verwijst naar Frankrijk, waar de overheid al ongeveer tien jaar vooraf netcapaciteit reserveert voor bepaalde doelen of gebieden. Daardoor hoeft later minder vaak te worden beslist welk afzonderlijk project een aansluiting krijgt.
Voor Nederland is die aanpak volgens de raad belangrijk omdat ruimte schaars is. Een onderzoek in Gelderland liet zien dat voor alle beleidsdoelen gezamenlijk 1,8 keer de oppervlakte van de provincie nodig zou zijn. De ROB stelt dat zulke ambities daarom alleen met politieke keuzes en een afweging van belangen kunnen worden uitgevoerd.
De urgentie is in de provincie Utrecht toegenomen. Nadat ook Amersfoort en Veenendaal met een overvol stroomnet te maken kregen, geldt daar inmiddels een aansluitstop voor de hele provincie.
De provincie, gemeenten en netbeheerder Stedin hebben een plan opgesteld om de druk op het net te verminderen. Daarin staan onder meer gasgeneratoren, minder stroomgebruik in de avond en een slimmer gebruik van de bestaande netcapaciteit. De maatregelen moeten de aansluitstop uiteindelijk beëindigen.
