Crackgebruik is de afgelopen jaren steeds zichtbaarder geworden op straat, vooral in de grote steden. Het Trimbos-instituut en stichting Mainline schatten dat in 2023 ongeveer 27.900 mensen in Nederland crack gebruikten. Exacte cijfers ontbreken, omdat veel gebruikers niet bekend zijn bij hulpverleners.
Volgens onderzoeker Thomas Martinelli van het Trimbos-instituut wijzen signalen uit de praktijk erop dat het aantal gebruikers sindsdien niet is afgenomen. Tegelijkertijd staat de verslavingszorg onder druk. Daardoor is het voor een deel van de gebruikers moeilijk om passende hulp te vinden.
Geen eenduidige groep
In Amsterdam ziet de GGD verschillende plekken waar veel crack wordt gebruikt. Het gaat onder meer om het Oosterpark, de omgeving van het Centraal Station, het Delflandplein en de H-buurt in Zuidoost. Omwonenden melden daar overlast, zoals dealen in het openbaar, slapende mensen in portieken en achtergelaten afval.
Martinelli waarschuwt dat crackgebruik, dakloosheid en overlast niet als één probleem moeten worden gezien. Niet iedere gebruiker is dakloos en overlast wordt niet altijd door drugs veroorzaakt. In Rotterdam heeft een aanzienlijk deel van de gebruikers volgens hem een woning. De groep bestaat bovendien uit mensen met verschillende achtergronden.
Een overeenkomst is vaak dat mensen zijn vastgelopen in hun leven of in problemen zijn geraakt. Hoe zij precies verslaafd raken, is nog onvoldoende duidelijk. Slechts een klein deel komt in contact met de verslavingszorg, waardoor er weinig informatie beschikbaar is over hun situatie.
Schaamte vormt een belangrijke drempel om hulp te zoeken. Sommige mensen krijgen het gevoel dat zij door hun drugsgebruik niets waard zijn. Ook wachtlijsten en problemen rond huisvesting kunnen de toegang tot zorg bemoeilijken. Dakloze gebruikers worden soms niet toegelaten tot een kliniek omdat zij geen adres hebben, terwijl zij zonder behandeling geen woning krijgen.
Belang van veldwerk
Hulpverleners noemen laagdrempelige voorzieningen, zoals inloophuizen en gebruiksruimtes, belangrijk. Ook veldwerk speelt een rol. Door mensen op straat op te zoeken, kunnen hulpverleners een vertrouwensband opbouwen en hen informeren over zorg en mogelijkheden om af te kicken.
Het kabinet-Schoof besloot in 2025 de subsidie voor Mainline af te bouwen. De organisatie stopte daardoor dit jaar met haar werk. In Amsterdam worden veel activiteiten overgenomen door De Regenboog Groep, met subsidie van de gemeente. Een deel van de veldwerkers kan daardoor actief blijven, maar in andere gemeenten dreigt de opgebouwde expertise verloren te gaan.
