Het Twentekanaal werd afgelopen zomer voor het eerst volledig gesloten voor de scheepvaart. Dat kan de komende jaren vaker gebeuren. Berekeningen in opdracht van Rijkswaterstaat laten zien dat de waterstand waarbij de afsluiting plaatsvond rond 2050 gemiddeld eens in de twee jaar kan voorkomen.
De problemen ontstaan bij de sluizen en gemalen bij Eefde, vlak bij Zutphen. Daar wordt water uit de IJssel het Twentekanaal in gepompt. Het gemaal werd ongeveer tien jaar geleden voor miljoenen euro's gerenoveerd, maar blijkt niet geschikt voor de lage rivierstanden die de afgelopen zomer werden gemeten.
Grote schade voor bedrijven
De afsluiting kostte bedrijven in Oost-Nederland tientallen miljoenen euro's. Aanvoer van grondstoffen en afvoer van producten via het water was niet mogelijk. Vervoer over de weg is duurder en kan voor sommige bedrijven geen volwaardig alternatief zijn.
Anne-Ruth Scheijgrond van het Twentse havenbedrijf waarschuwt dat vaker voorkomende afsluitingen de regionale economie hard kunnen raken. “Het betekent dat voor een groot aantal bedrijven het niet meer interessant is om hier aan het water gevestigd te zijn”, zegt zij.
Rijkswaterstaat weet volgens interne documenten al sinds 2018 dat het gemaal problemen heeft bij lage waterstanden. Uit onderzoek bleek enkele jaren geleden dat sloop en vervanging door een nieuw gemaal waarschijnlijk de beste oplossing is. Een nieuwe renovatie zou volgens dat onderzoek inefficiënt zijn en de problemen niet definitief verhelpen.
Toch is er nog geen concreet plan voor de bouw. Er zijn de afgelopen jaren meerdere onderzoeken uitgevoerd. Minister Karremans van Infrastructuur en Waterstaat heeft opnieuw een onderzoek aangekondigd, dat twee jaar duurt. Een woordvoerder van het ministerie noemt dit de laatste stap voordat met de bouw kan worden begonnen. Als alles volgens plan verloopt, kan een nieuw gemaal in 2033 klaar zijn.
Lage waterstanden
Voor bedrijven in Twente komt dat moment te laat. “Wat mij betreft hadden we gisteren al moeten beginnen”, zegt Scheijgrond. In afwachting van een structurele oplossing moeten bovendien jaarlijks noodpompen worden geplaatst om het oosten van Nederland van voldoende water te voorzien. Dat kost miljoenen euro's.
De lage waterstanden hebben meerdere oorzaken. Door klimaatverandering valt er in de Alpen minder sneeuw en smelten gletsjers sneller. Daardoor stroomt in de zomer minder water via de Rijn en de IJssel. Ook verdampt er meer water door hogere temperaturen. Daarnaast slijt de bodem van de Waal uit. Omdat de IJssel met de Waal verbonden is, daalt ook daar het waterpeil.
